Home » Ons werk » Mensen zonder papieren » Terminologie
Terminologie
Het gebruik van correcte terminologie
Waarom migranten zonder papieren niet beschreven moeten worden als 'illegaal'
PICUM pleit voor het gebruik van de term ‘migranten zonder papieren' (of 'irreguliere migranten') in plaats van 'illegale migranten' als het gaat over mensen zonder een geldige verblijfsvergunning. PICUM schaart zich achter het standpunt van een toenemend aantal niet-gouvernementele organisaties, lokale autoriteiten, professionals en migranten zelf. De term 'illegaal' zou om drie redenen niet gebruikt moeten worden:
- De connotatie met criminaliteit want de meeste irreguliere migranten zijn geen criminelen. Zonder de juiste papieren in een land verblijven, is in de meeste landen immers geen misdaad maar een administratieve overtreding.
- Het definiëren van een individu of groep als 'illegaal' kan beschouwd worden als het ontkennen van hun menselijkheid, wat het risico met zich meebrengt dat er aan hun grondrecht om als rechtspersoon behandeld te worden geraakt wordt.
- Asielzoekers die zich in een irreguliere situatie bevinden labelen als ‘illegaal’ kan hun asielaanvraag in gevaar brengen omdat het een politiek klimaat van intolerantie bevordert.
Terwijl migranten ‘illegaal’ noemen wel politieke en/of maatschappelijke gevolgen heeft, volstaat de term niet om de variërende mate van ‘legaliteit’ die van toepassing is op de situatie van de ene of de andere migrant te beschrijven. Een migrant kan bijvoorbeeld legaal in een land wonen maar als werknemer toch een aantal of alle voorwaarden van zijn visum overtreden.
Wegen naar irreguliere migratie
Er is meestal een complexe reeks factoren die bepaalt of een migrant in een situatie zonder papieren terecht komt en over heel wat van die factoren hebben de migranten zelf weinig of geen controle. Deze migranten zijn erg kwetsbaar en worden vaak uitgesloten van alle vormen van sociale en wettelijke bescherming.
De vele manieren waarop mensen in een irreguliere situatie terecht kunnen komen, zijn een illustratie van de flexibiliteit van het migratiestatuut en van de grote willekeur waarmee mensen in een reguliere dan wel een irreguliere toestand verzeild raken. Migranten die op volledig reguliere wijze het land binnenkomen met een geldig visum, komen later toch in een irreguliere toestand terecht. Anderen komen via een irreguliere weg het land binnen en kunnen vervolgens geregulariseerd worden.
Reguliere binnenkomst
Volgens de ervaring van PICUM en de organisaties in ons netwerk komt de meerderheid van de migranten via een legale weg aan in het land van bestemming: met een studenten-, werk- of toeristenvisum. Na hun aankomst echter stellen sommigen vast dat de kosten van hun verplaatsing niet terugverdiend kunnen worden op basis van de erg beperkte arbeidsmogelijkheden die hun visum hen toestaat. Ze worden op die manier vaak gedwongen om de visumvoorwaarden geweld aan te doen door meer uren te werken of langer te blijven dan toegestaan.
De systemen voor werkvergunningen blijven zeer werkgevergericht en er is vaak een gebrek aan flexibiliteit. Migrantenwerknemers worden geconfronteerd met de uitgebreide financiële implicaties van de aanvraag van een geldige werkvergunning en ook het gebrek aan opties voor werknemers die uitgebuit worden op de werkvloer dragen bij aan de factoren die ervoor zorgen dat migranten na een tijd geen papieren meer hebben. Het meest voorkomende probleem voor veel werknemers doet zich voor wanneer hun werkgever beloofde hun werkvergunning te verlengen en dat achteraf niet doet. Het gebrek aan een praktische oplossing in zulke gevallen draagt rechtstreeks bij aan het feit dat mensen hun papieren verliezen.
Familieleden, zoals kinderen en echtgenoten, kunnen legaal herenigd worden met hun familie die in het gastland woont of werkt maar vaak krijgen ze zelf geen legaal statuut. Ze hebben geen onafhankelijk recht op verblijf voor zichzelf en verliezen dus hun papieren bij een scheiding.
Ambassadeurs en andere werknemers van ambassades die hun diplomatieke statuut verliezen terwijl ze zich in een vreemd land bevinden, kunnen ook in een situatie zonder papieren terecht komen.
Irreguliere binnenkomst
Deze categorie verwijst naar migranten die een land binnengekomen zijn met valse papieren of zonder dat ze een grenscontrole gepasseerd zijn. Dit kan een bewuste keuze zijn, zoals dat vaak het geval is voor vluchtelingen die omwille van problemen hun herkomstland verlaten hebben en asiel willen aanvragen, of het kan onbewust gebeuren, zoals dat het geval is voor heel wat slachtoffers van mensensmokkel.
Hoewel aangetoond is dat de meerderheid van de migranten zonder papieren in Europa niet op irreguliere wijze zijn binnengekomen, zijn strengere grenscontroles een van de grootste bezorgdheden van politici op nationaal en EU-niveau.
Ondanks de toegenomen zichtbaarheid van dit fenomeen in de media bestaan er heel weinig diepgaande analyses over de redenen waarom zo veel migranten zonder papieren hun leven riskeren om naar Europa te komen. Media-aandacht is te vaak gericht op de meer tragische aspecten, zoals de levensbedreigende omstandigheden van de reis, maar er is meestal geen aandacht voor aspecten zoals de vraag naar arbeidskrachten in lageloonindustrieën of de positieve rol die deze werknemers spelen in de ontwikkeling van zowel hun landen van herkomst als van bestemming.
Belangrijkste bronnen
- Migrant Rights Centre Ireland, Life in the Shadows (2007) Klik hier
- PICUM, Undocumented Migrants Have Rights! (2007) Klik hier
Externe bronnen
- Anderson et al, Semi-Compliance in the Migrant Labour Market (2006)
- Bogusz et al (eds.), Irregular Migration and Human Rights (2004) Klik hier
- European Glossary on Undocumented Migration Klik hier
- GCIM, Irregular Migration, State Security and Human Security Klik hier
- International Organisation for Migration, Commonly used Migration Terms Klik hier
- Association of Hispanic Journalists, Dehumanizing terms in migration coverage Klik hier
- UNHCR, International Thesaurus of Refugee Terminology Klik hier
- Website van SOLIDAR Klik hier
